Hoe verwerk je ontslag?

Rouw is afscheid nemen na een ingrijpend verlies. Niet alleen de dood van een geliefde, maar ook het verbreken van een relatie, verlies van werk, vriendschap, gezondheid, levensfase zijn indringende verliezen waarover gerouwd wordt. Wanneer mensen iemand verliezen die belangrijk voor hen is, dan verandert er iets in hun leven. De wereld ziet er anders uit, niets lijkt meer hetzelfde. Prioriteiten verschuiven. Wat eerst belangrijk was, wordt van ondergeschikt belang. Dat is een schokkende ervaring omdat het meestal ook betekent dat je niet meer op dezelfde golflengte zit als de mensen om je heen. Rouwen kun je zien als het proces van iemand om zich aan te passen aan die totaal veranderde situatie. Je moet je leven opnieuw afstemmen.

Rouwverwerking
Rouw is iets waar je doorheen moet. Als je aan de negatieve gevoelens die bij de rouw hoort ontrekt, kan dat tot klachten leiden. Het is hard “werken” (Trauerarbeid in het Duits) om uiteindelijk de pijn en het verdriet te overwinnen..

Stadia Kubler Ross
Kubler Ross heeft verschillende stadia van verliesverwerking beschreven die iedereen, die een verlies lijdt, doorloopt: ontkenning, woede, marchanderen, depressie en aanvaarding. De volgende fasen worden meestal doorlopen:

Ontkenning
Deze meestal kort durende fase wordt ook wel ‘ontkenning en isolering’ genoemd. De ontkenning, ‘Nee, dit kan niet waar zijn’, is vooral bedoeld om tot jezelf te komen en je geest de tijd te geven allerlei afweermechanismen te activeren. Deze fase start direct nadat het slechte nieuws is medegedeeld, bijvoorbeeld als je net te horen hebt gekregen dat je ontslagen bent. Het is belangrijk dat reacties zowel verbaal als non-verbaal geuit kunnen worden aan iemand die je helemaal vertrouwd.

Woede
Al snel blijkt dat ontkennen geen zin heeft en ga je jezelf de vraag stellen ‘Waarom ik?’ Je uit dan allerlei gevoelens van wrok, afgunst en woede naar je omgeving. Dit is voor de mensen die je proberen te helpen een moeilijke fase, want het lijkt alsof je de aangeboden steun niet waardeert. Eigenlijk ervaart je omgeving je als een onvriendelijke chagrijn die het leven voor iedereen moeilijk maakt. Op dit moment blijkt wie je echte vrienden zijn; want andere mensen zijn vaak niet in staat je in deze fase bij te staan.

Marchanderen
Marchanderen of onderhandelen is de fase van ‘Ja, maar ik…’ Je probeert de werkelijkheid naar je hand te zetten door naar andere oplossingen te zoeken. Maar ook in het wereldse zijn ‘oplossingen’ te vinden die eigenlijk alleen maar een vorm van marchanderen zijn. Zo kun je bijvoorbeeld je aandacht geheel op iets anders richten (je werk, een wereldreis of zelfs een kleiner probleem) in de hoop dat het probleem vanzelf overgaat. Juist in deze fase is contact met vrienden belangrijk, maar doordat je in feite bezig bent het probleem te verdringen sta je waarschijnlijk het minst open voor contact met vrienden.

Depressie
Als je de waarheid in zijn volledige omvang onder ogen hebt gekregen, besef je dat ontkenning, woede en marchanderen geen zin meer hebben. Er zijn twee verschillende soorten depressies: de reactieve depressie en de voorbereidende depressie. Bij een reactieve depressie treur je over hetgeen gebeurt is. Veel moeilijker is het om te helpen bij een voorbereidende depressie. Hierbij is sprake van ‘stil verdriet’ of ‘voorverdriet’. In feite treur je over de toekomstige gevolgen. Vaak is het moeilijk om dit stille verdriet onder woorden te brengen, zodat het voor anderen ook moeilijk is om je te steunen.

Aanvaarding
In deze laatste fase zijn alle gevoelens onder woorden gebracht. Angsten zijn uitgesproken, er is getreurd en er is nagedacht over de gevolgen voor de toekomst. Je hebt nu eindelijk het gevoel dat je verder kunt met je leven. Volgens Kübler-Ross is aanvaarding niet hetzelfde als berusting: ‘Er is wel een verschil tussen aanvaarding en berusting. Aanvaarding is een gevoel van triomf, een gevoel van vrede, van rust, van positieve onderwerping aan dingen die we niet kunnen veranderen. Berusting is meer het gevoel van verslagenheid, van bitterheid, van waar dient het voor, ik ben het vechten moe.’

Maar de vijf fasen komen zelden in sequentiële volgorde van ontkenning tot en met aanvaarding. Het is heel goed mogelijk dat zelfs als je denkt dat je de situatie hebt aanvaard, je toch weer wordt teruggeworpen naar een eerdere fase.