‘Goede voornemens? Het verschil tussen ‘willen’ en ‘kunnen’ is flinterdun

De meest genoemde verklaring voor het niet halen van goede voornemens is nog altijd het veronderstelde gebrek aan wilskracht. De gedachte dat iedere mislukking te voorkomen zou zijn door nog meer discipline, is echter fundamenteel onjuist. Dat betoogt psychiater en schrijver Bram Bakker.

Met de meeste goede voornemens loopt het niet goed af, het is maar dat u het weet. Mensen nemen zich veelvuldig voor om per 1 januari allerlei slechte gewoontes achter zich te laten, of allerlei gezonde dingen nu echt eens te ondernemen. ‘Ik stop met roken en neem een abonnement op de sportschool’, dat soort ambitieuze uitspraken hoor je deze dagen overal om je heen.

En terwijl de supermarkten recordomzetten draaiden in de ‘crisisweek’ rond Kerst 2011, fantaseert een groot deel van de bevolking over de kilo’s overgewicht die in het komende jaar zullen gaan verdwijnen. Over tegenstrijdige berichten gesproken…

De meest genoemde verklaring voor het niet halen van ambitieuze doelen is nog altijd het veronderstelde gebrek aan wilskracht. De gedachte dat iedere mislukking te voorkomen zou zijn door nog meer discipline, is echter fundamenteel onjuist. En een belediging van de mensen die ondanks enorme toewijding en motivatie niet slagen in hun streven. Met name kankerpatiënten worden hier de dupe van. De boodschap van beroemde overlevenden van kanker, die daar dan vaak ook nog een boek over schrijven, is dat vechtlust alles bepalend is. Maar ook iemand als Lance Armstrong had heel veel platte mazzel dat hij niet aan zijn kanker overleed. En de mensen die wel overlijden domme pech.

Het onderscheid tussen ‘willen’ en ‘kunnen’ is maar flinterdun, als het al te maken is. En de discussies welke van de twee het zwaarst moet wegen zijn volstrekt zinloos. Als iemand het niet redt in de strijd tegen een kwaadaardige ziekte, een verslaving of een slechte gewoonte, dan is dat een uitkomst waar we het maar mee moeten doen. Ongeacht de precieze oorzaak.

Waar wel winst te boeken is, en dat lijkt mij persoonlijk een mooi voornemen voor 2012, is dat we ons meer gaan richten op de dingen die we zelf kunnen doen om het leven prettiger te maken. Dat we niet in de slachtofferrol kruipen en de omstandigheden als excuus gebruiken voor onze slechte gewoonten. In psychologisch jargon heet het zoeken van verklaringen buiten jezelf externaliseren, en uit wetenschappelijk onderzoek is al jaren bekend dat het een weinig succesvolle strategie is.

Je partner de schuld geven van het relatieprobleem is het domste dat je kunt doen, verantwoordelijkheid nemen voor je eigen aandeel het verstandigste. En toch lukt het ons allemaal niet zo goed. We schelden elkaar liever verrot dan dat we eens het boetekleed aantrekken op het moment dat we een fout maken. Het gebrek aan fatsoen op het internet is naar mijn overtuiging een treurige demonstratie van het toenemend onvermogen van mensen om naar zichzelf te kijken. In plaats daarvan worden anderen aangevallen of afgebrand, vaak ook nog zonder dat men die zelf gecreëerde vijand kent.

‘Achter ieder verwijt schuilt een verlangen’ vertelde een collega me pas. Met deze wijze woorden als leidraad zouden we het nieuwe jaar in moeten gaan. Dan kunnen we onszelf misschien hervormen van mopperaars tot mensen met wensen en verlangens. Die ze ook nog uit durven spreken.

Is dit te ambitieus, als goed voornemen? Niet als je bereid bent er iedere dag je best voor te doen, dus ook nog als het straks weer zomer is.

Bram Bakker is psychiater en schrijver.