De geschiedenis van de Arbeidsongeschiktheid

In een tijdsbestek van ca tien jaren heeft een stroom van wetten en reorganisaties geprobeerd de groei van het aantal langdurig arbeidsongeschikten in neerwaartse richting om te buigen. Eind vorige eeuw werd gevreesd dat Nederland de grens van 1 miljoen arbeidsongeschikten zou overschrijden, de toenmalige premier Lubbers typeerde de situatie als ‘Nederland is ziek’. In 2007 is dit aantal gedaald tot ca 600.000 arbeidsongeschikten.

Zie onder kort samengevat de belangrijkste wetten voor de arbeidsongeschiktheid vanaf 1900:
• 1901: Ongevallenwet is de eerste Nederlandse sociale verzekeringswet. De Ongevallenwet dekte uitsluitend het ‘risque professionel’ (d.w.z. bedrijfsongevallen en beroepsziekten);
• 1913: Invaliditeitswet hield een wettelijk verplichte verzekering in voor werknemers die een loon ontvingen dat beneden een bepaalde grens bleef. De Invaliditeitswet voorzag ook in uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid die buiten het werk was ontstaan, ‘risque sociale’;
• 1930: Ziektewet gaf recht op ziekengeld gedurende een half jaar, in 1947 werd dit recht verlengd tot een jaar;
• 1941: Verplichte Ziekenfondsverzekering wordt ingevoerd, een Duitse dwangmaatregel die na afloop van de bezetting is blijven voortbestaan;
• 1967: Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) treed op 1 juli 1967 in werking. Dit is een samenvoeging van de zogenaamde Ongevallenwet en de Invalideitswet. In de WAO werd het onderscheid tussen risque professionel en risque social losgelaten, de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid deed er niet langer toe, alleen het feit dat men arbeidsongeschikt was en de daaruit voortvloeiende verminderde restverdiencapaciteit;
• 1984: WAO-uitkering gaat van 80 naar 70 procent van het laatstgenoten inkomen;
• 1994: de Arbowet wordt ingevoerd;
• 1996: Ziektewet wordt geprivatiseerd. Alleen uitzendkrachten en zwangere vrouwen vallen nog onder deze wet (vangnetregeling);
• 1998: Wet Premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (PEMBA) doet zijn intrede. Werkgevers moeten naast een vaste WAO-basispremie een gedifferentieerde premie betalen, waarvan de hoogte afhankelijk is van het aantal werknemers dat in de WAO komt;
• 1998: Wet Rea richt zich op het in dienst treden van arbeidsgehandicapten¹ en vervangt onder meer de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW);
• 2002: Wet verbetering poortwachter (VvP) stelt nieuwe regels betreffende het melden, begeleiden en herstellen van langdurig arbeidsongeschikten;
• 2003: Wet eigenrisicodragen Ziektewet geeft werkgevers de mogelijkheid om zelf het risico te dragen voor het uitkeren van ziekengeld aan de beperkte groep werknemers (uitzendkrachten en freelancers) voor wie geen loondoorbetalingsplicht bij ziekte geldt;
• 2003: Bedrijven tot 25 werknemers worden gevrijwaard van het betalen van de Pemba-boete;
• 2004: Wet verlenging loondoorbetalingsverplichting bij ziekte verplicht werkgevers het loon van één naar twee jaar door te betalen; in het tweede jaar is maximaal 70% van het salaris tot aan het maximale premieloon toegestaan;
• 2004: Er treedt een nieuw Schattingsbesluit in werking. De WAO-keuringen worden veel strenger en alle bestaande WAO-ers tot 50 jaar worden opnieuw aan een strenge keuring onderworpen.
• 2005: De markt van Arbodiensten is opengebroken, organisaties mogen onder voorwaarden hun Arboverplichtingen voortaan zelf organiseren.
• 2006: De Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) vervangt de WAO;
• 2006: De Wet REA wordt ingetrokken, alle re-integratie-instrumenten zijn overgeplaatst naar andere materiewetten;
• 2007: De PEMBA-premie voor de WAO is met ingang van 1 januari 2008 afgeschaft;
• 2007: De WAO-uitkeringen gaan van 70% naar 75%. Dit geldt ook voor volledig arbeidsongeschikten in de zin van de Wajong. De verhoging van de uitkering naar 75% gold al voor de IVA-uitkeringen;
• 2010: De Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) wordt vervangen door de nieuwe Wet Wajong.
• 2013: Wetsvoorstel Verzamelwet SZW. Met de inwerkingtreding van een aantal onderdelen van de Wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (wet BeZaVa)wordt de lastenverdeling tussen het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) en de Werkhervattingskas anders ingevuld. Dit zal plaatsvinden met ingang van 1 januari 2014.